Wrocławskie krasnale – historia, mapa, kalendarium i przewodnik

Wrocławskie krasnale to setki miniaturowych rzeźb rozsianych po mieście i okolicznych gminach. Zrodziły się z opozycyjnego graffiti Pomarańczowej Alternatywy – pierwsze namalowano w nocy 30/31 sierpnia 1982 r. na Sępolnie i Biskupinie – a od 2005 r. systematycznie przybywa figurek autorstwa wielu rzeźbiarzy. To jednocześnie atrakcja turystyczna, narzędzie edukacji miejskiej i żywe zjawisko społeczne. Poniżej: geneza, kalendarium, twórcy, trasy zwiedzania oraz aneks z listą.

Czym są Wrocławskie krasnale?

To miniaturowe rzeźby krasnali, które od 2005 r. stały się znakiem rozpoznawczym Wrocławia. Instalowane sukcesywnie przez instytucje publiczne, firmy i osoby prywatne, projektowane są przez artystów z całej Polski. Łączą spacer po mieście z grą terenową – mieszkańcy i turyści korzystają z map, przewodników oraz aplikacji mobilnych (Android), by wyszukiwać kolejne figurki i przy okazji poznawać historię i topografię miasta.

Chcesz zacząć od aromatycznej przerwy w centrum? Zajrzyj do naszego lokalnego sklepu-kawiarni Kawa od Krasnala – to dobry punkt startu i miejsce na pamiątki w temacie krasnali.

Geneza: od graffiti do symbolu miasta

W latach 80. XX w. władze PRL zamalowywały „antysocjalistyczne” hasła, zostawiając na murach plamy farby. Aktywiści Pomarańczowej Alternatywy z Waldemarem „Majorem” Fydrychem zaczęli na tych plamach malować krasnoludki. Pierwsze dwa powstały w nocy 30/31 sierpnia 1982 r. (Sępolno – transformator; Biskupin). W latach 1982–1983 namalowano ponad tysiąc krasnali w sześciu miastach.

W drugiej połowie lat 80. symbol wrócił wraz z happeningami („Krasnoludki na Świdnickiej”, 1.06.1987; „Rewolucja Krasnoludków”, 1.06.1988 – od 10 do 20 tys. uczestników). Po 1989 r. motyw przycichł, by powrócić w XXI w. W 2003 agencja Wanilia zaproponowała miastu strategię promowania krasnala jako symbolu Wrocławia. W sierpniu 2005 r. rzeźbiarz Tomasz Moczek ustawił pierwszą piątkę figur: Szermierz, Rzeźnik, Pracz Odrzański oraz Syzyfki (2 szt.). Od tej pory liczba rzeźb rośnie co roku.

Kalendarium najważniejszych wydarzeń

Data	Wydarzenie
01.06.2001	Odsłonięcie pomnika Pomarańczowej Alternatywy („Papa Krasnal” na postumencie-kciuku; formalnie „wybrzuszenie ulicy”).
24.09.2003	„Muzeum krasnoludków w budowie” – miniaturowy szyld na kamieniczce „Jaś”.
24.10.2003	„Prace wykopaliskowe osady krasnoludków” – symboliczne stanowisko przy św. Elżbiecie.
01.08.2005	Pierwsze rzeźby: Szermierz, Rzeźnik, Pracz Odrzański, Syzyfki (2). Autor: Tomasz Moczek.
08.10.2007	Pierwszy krasnal komercyjny – Pierożnik (przy restauracji „STP”).
18.06.2008	Kampania „Wrocław bez barier” – odsłonięcie Głuchaka i Ślepaka.
19.11.2008	100. krasnal – 100matolog (przy wydziale stomatologicznym).
20.11.2011	200. krasnal – Pacjent i Lekarz.
24.07.2014	300. krasnal – Patrolek (Komenda Wojewódzka Policji).
01.06.2016	400. krasnal – Aurer (Osiedle Aurora).
14.10.2017	500. krasnal – Binio (Zespół Szkół Plastycznych).
05.04.2019	600. krasnal – Kantorek (kantor „Gant”).
15.04.2020	Akcja UMW w czasie COVID-19 – krasnale zakładają maski.

Jak powstają: zasady, twórcy, opiekunowie

Koncepcję sylwetki, skali i tematyki figur doprecyzował Ścibor Szpak (dyrektor kreatywny agencji Wanilia). Formę pierwszym rzeźbom nadał m.in. Tomasz Moczek, a kolejne realizacje tworzyli m.in. Marcin Łuczkowski, Beata Zwolańska-Hołod, Marta Mirynowska, Piotr Makała i inni artyści związani z Wytwórnią Rzeźby. Opiekunami zostają instytucje miejskie, firmy, organizacje społeczne i osoby prywatne.

Część rzeźb powstaje jako element kampanii społecznych lub upamiętnienia: Barduś dla Jacka Kaczmarskiego, Papa Het dla Jamesa Hetfielda, Alpinki poświęcone m.in. Wandzie Rutkiewicz. Inne odnoszą się do zawodów, historii miejsc i lokalnych inicjatyw.

Krasnale w przestrzeni miejskiej: turystyka, edukacja, kultura

Turystyka: wycieczki „szlakiem krasnali”, gry terenowe, mapy dla rodzin i obcokrajowców, aplikacje (Android). Kultura: happeningi inspirowane przez miasto i oddolne akcje artystyczne, spektakle, festiwale. Społeczności: kampanie dostępności („Wrocław bez barier”), wolontariat, edukacja obywatelska.

Utrzymanie: część figurek bywa kradziona lub uszkadzana; zwykle wracają po renowacji i dodatkowym zabezpieczeniu. Zastane ubytki należy zgłaszać opiekunom/miastu, nie próbować samodzielnych napraw.

Inspiracje w innych miastach i kopie za granicą

Suwałki stworzyły szlak 10 krasnali – bohaterów z baśni „O krasnoludkach i o sierotce Marysi” (projekt: Piotr Makała, według ilustracji J.M. Szancera). W Legionowie stanął Koszałek Opałek (autor: Tomasz Moczek), a w Tarnowie – szlak maszkaronów nawiązujących do ratusza. Kopie Życzliwka trafiły m.in. do Drezna, Reykjaviku, Wilna, Guadalajary, Hradca Králové i Lwowa, a w Waszyngtonie stoi krasnal Kościuszko.

Debata: „porwanie” symbolu i marketing miasta

Antropolożka Hana Cervinkova opisała zjawisko „porwania” krasnali z pierwotnego, opozycyjnego kontekstu Pomarańczowej Alternatywy do roli promocyjnego symbolu miasta. W wielu materiałach turystycznych geneza bywała słabo eksponowana, a część narracji przypisywała kreację zjawiska wyłącznie agencji reklamowej (2003). W efekcie krasnal stał się – zgodnie z diagnozami badaczy transformacji – nośnikiem marketingu późnej nowoczesności po 1989 r.

Jak zwiedzać: trasy 1–2 dni, etykieta, dostępność

Trasa 1 (ok. 2–3 h, Stare Miasto)

Rynek: Życzliwek, Weteran (model bazyliki dla niewidomych), Suvenirek.
Przejście Świdnickie: Syzyfki.
Okolice Uniwersytetu: Szermierz, Literatek/Polonicus.
Most Tumski i Ostrów Tumski: Rachciach, Miłostróż.

Trasa 2 (ok. 3–4 h, Śródmieście / Plac Grunwaldzki)

Panorama Racławicka: Panoramik; Ogród Botaniczny: Ogrodnik i Kierownik, Botanik.
Pasaż Grunwaldzki: Serdeczniś, Trenduś, Trąbibrzuch.
ZOO i Hala Stulecia: Hipoczyściciel, IASEK.

Etykieta i bezpieczeństwo: nie siadaj na delikatnych elementach, nie wspinaj się, nie blokuj ciągów pieszych. Dostępność: wiele figurek znajduje się na wysokości dzieci; większość tras jest dostępna dla wózków, choć bariery punktowe może tworzyć kostka brukowa lub schody.

Planujesz miejską grę terenową dla zespołu lub chcesz postawić własną figurę? Zobacz stronę Zamów krasnala – doradzimy koncept, lokalizację i trasę.

25 najciekawszych krasnali – must-see z krótkimi opisami

Życzliwek (Rynek) – symbol uprzejmości, popularne miejsce zdjęć.
Papa Krasnal (Świdnicka) – pomnik Pomarańczowej Alternatywy na „kciuku”.
Szermierz (plac Uniwersytecki) – dialog z zabytkową fontanną.
Rzeźnik (Stare Jatki) – ukłon w stronę rzemiosła.
Pracz Odrzański (Bulwar Włostowica) – odwołanie do rzeki i ginących zawodów.
Syzyfki (Świdnicka) – metafora wysiłku.
Głuchak i Ślepak (Rynek/Ratusz) – inkluzyjność i dostępność.
100matolog (Krakowska) – setny krasnal; hołd dla stomatologii.
Pacjent i Lekarz – jubileuszowy dwusetny.
Patrolek (KWP) – trzechsetny, policyjny.
Aurer (Os. Aurora) – cztery setki.
Binio (ZSP) – pięćsetny, „plastyczny”.
Kantorek (kantor „Gant”) – sześćsetny.
Profesor Miodek (IFP UWr) – językoznawczy patron.
Panoramik (Muzeum Narodowe) – nawiązanie do Panoramy Racławickiej.
Barduś (NSZZ „S”) – dla Jacka Kaczmarskiego.
Papa Het (Solo 11) – James Hetfield we Wrocławiu.
Hipoczyściciel (ZOO) – humor przy wybiegu hipopotamów.
Podróżnik (Art Hotel/Wroclavia) – dwie lokalizacje, motyw podróży.
Weteran (św. Elżbiety) – model kościoła z brajlem.
Gołębnik (Rynek) – z parapetu „Pod Papugami”.
Numizmatyk – przy sklepie kolekcjonerskim.
Bankuś Pieniążek – kamienica Pod Siedmioma Elektorami.
Harcuś – siedziba Chorągwi Dolnośląskiej ZHP.
Krasnale Filharmonii (plac Wolności) – 21-osobowa orkiestra.

Aneks: lista krasnali (wybór)

Poniżej porządkujemy wybrane wpisy w układzie: Imię – Adres – Autor – Lokalizacja/uwagi. To reprezentatywny wyciąg z większego wykazu – pomocny przy planowaniu tras i dokumentowaniu odwiedzonych figur.

A – D (rozwiń)

Abruzjusz – Świdnicka 33 – Beata Zwolańska-Hołod – Hotel Monopol.
Adwokatka – Prusa 1/50 – brak danych – CHC Kancelaria Adwokacka.
Agorek – Serbska 5A – Michał Staszczak – CK „Agora”.
Alpinki (Głazek, Zarembek, Rutek) – Strzegomska 46–56 – Tomasz Moczek – Wrocławski Park Biznesu.
Ambasadorzy „Wrocław bez barier” (Głuchak, Ślepak, W-Skers) – Rynek Ratusz 1 – M. Mirynowska – Muzeum Sztuki Mieszczańskiej.
Amrest – Międzyrzecka 4 – Grzegorz Łagowski – Pałac Hollenderów.
Anka – Sokolnicza 7/17, paw. 37 – Tomasz Moczek – Galeria Panny Młodej „Bellissima”.
Antonio Okulista – Zakładowa 11 – Jan Żelbromski – Wrocławskie Centrum Okulistyczne.
Antykwarek – pl. T. Kościuszki 15–14 – Tomasz Moczek – antykwariat „DAES”.
Aquaparczki (Moczypięta, Chlapibrzuch, …) – Borowska 99 – Tomasz Moczek – Aquapark Wrocław.
Artgeistki (Malarz, Grafik) – Krakowska 37–45 – Tomasz Moczek – siedziba Artgeist.pl.
Asanek – pl. Wolności 7 – Marlena Zakrzewska – Fabryka Energii / Centrum Jogi.
Aurer (Anielski) – Grota-Roweckiego 114b – Piotr Makała – Osiedle Aura.
Automatek – Łukasiewicza 7/9 – Tomasz Moczek – Wydz. Mechaniczny PWr.
Pierwsze krasnale (01.08.2005) – Szermierz, Rzeźnik, Pracz Odrzański, Syzyfki (2) – autor Tomasz Moczek.
Bagażowy – św. Idziego 2 – nieznany – Hotel im. Jana Pawła II.
Bankuś Pieniążek – Rynek 9/11 – Beata Zwolańska-Hołod – kamienica Pod Siedmioma Elektorami.
Barduś (Jacek Kaczmarski) – pl. Solidarności 1/3/5 – Beata Zwolańska-Hołod – Zarząd Regionu NSZZ „S”.
Basenowe (Helpik, Bulbulek…) – Teatralna 10/12 – Tomasz Moczek – Wrocławskie Centrum Spa.
Biegacz – Sky Tower, Gwiaździsta 62 – Tomasz Moczek – TU Europa.
Binio (Plastuś Biniu) – Piotra Skargi 23 – J. Bień, W. Małek – Zespół Szkół Plastycznych.
Botanik – H. Sienkiewicza 23 – Marcin Łuczkowski – Ogród Botaniczny.
Budoludki – Odrzańska 22 – Beata Zwolańska-Hołod – DOIIB.
Ceneusz – Legnicka 48G – Piotr Makała – Ceneo.pl.
Centrostaluś – Pełczyńska 4 – Piotr Makała – Centrostal.
Cermigiusz – Strzegomska 38–40 – Beata Zwolańska-Hołod – Cermag.
Chirurg – M. Curie-Skłodowskiej 65 – Bogna Kozera-Radomska – Klinika Chirurgii.
Ciastuś i Amorinek – Wita Stwosza 1–2 – Beata Zwolańska-Hołod – kafejka.
Concierge – Sucha 1 – Grzegorz Łagowski – Galeria Wroclavia.
Czystek – Czysta 4 – M. Mirynowska, P. Makała – „Czysta4”.
Dąbrek Pierwszy – Nowowiejska 78 – Beata Zwolańska-Hołod – SP nr 1.
Dedaliusz – Bulwar Dedala – Tomasz Moczek – Lokum da Vinci.
Detektyw Magda; Rabusie; Przewodnik – Świdnicka 34 – G. Łagowski – Hotel Monopol.
Demokracja – Plac Solny – Jean Louis Kotagomba – KOD.
Diagnostek – Ołbińska 32 – G. Łagowski – Affidea.
Dworcowe (walizki) – Józefa Piłsudskiego 105 – M. Mirynowska; T. Moczek – Wrocław Główny.

E – K (rozwiń)

Edukacjusz – Krakowska 56–62 – Wyższa Szkoła Zarządzania „Edukacja”.
Ekonomik – Henryka Worcella 3 – Beata Zwolańska-Hołod – ZSEA.
Eskulapek – Kazimierza Wielkiego 45 – Beata Zwolańska-Hołod – DIL.
Faksymilka – pl. Powstańców Warszawy 1 – Tomasz Moczek – DUW.
Farmaceuta Akademicki – Borowska 211 – Beata Zwolańska-Hołod – UMed.
Freudek – Dawida 1a – Marta Mirynowska – Instytut Psychologii UWr.
Fuger Bankowy – Fabryczna 29/31 – Beata Zwolańska-Hołod – WSB.
Gasiorek – Borowska 138 – Tomasz Moczek – PSP.
Gazeciarz – pl. T. Kościuszki – Małgorzata Kaszyńska – kiosk.
Gołębnik – Rynek Ratusz 2 – Marcin Łuczkowski – „Pod Papugami”.
Grun-Waldek (Giermek) – pl. Grunwaldzki 22 – Marcin Łuczkowski – Pasaż Grunwaldzki.
Gryfosław – Świdnicka 13 – Beata Zwolańska-Hołod – Przejście Dialogu.
Harcuś – Nowa 6 – Beata Zwolańska-Hołod – Chorągiew Dolnośląska ZHP.
Hipoczyściciel – Z. Wróblewskiego 1–5 – Marcin Łuczkowski – ZOO.
IASEK – Wystawowa 1 – Tomasz Moczek – IASE.
Insercik – Jerzmanowska 2 – Marcin Łuczkowski – InsERT.
Italudek – Więzienna 21 – Luca Montagliani – Trattoria „Capri”.
Julian Okulista – Zakładowa 11 – Jan Żelbromski – WCO.
Kacuś – Rynek 42/43 – Piotr Makała – Apteka „Pod Podwójnym Złotym Orłem”.
Kantorki – Oławska 5 – Tomasz Moczek – Kantor „Gant”.
Kapitan Jack Port – Chałupnicza 55 – Grzegorz Łagowski – Nowy Port.
Kasyniarze – Józefa Piłsudskiego 66 – Wojciech Nowak – Olympic Casino.
Kawiarek (Ostrowiak) – Katedralna 6 – Piotr Makała – Cafeteria Chic.
Kibic – Oporowska 62 – Marcin Łuczkowski – WKS Śląsk Wrocław.
Kolejarz – Wojciecha Bogusławskiego 61 – Tomasz Moczek – wiadukt kolejowy.
Kolekcjoner – Rynek 31/32 – Beata Zwolańska-Hołod – „Feniks”, IV piętro.
Krasnale Filharmonii (21 figur) – plac Wolności – orkiestra przy NFM.
Krasnale PAN (Czarodziej, Magnetyzer, Kelwinek) – Okólna 2 – INTiBS PAN.
Krasnalica – Wrocław Główny (peron 2) – Marta Mirynowska.
Kreacjusz – Krakowska 56–62 – Stanisław Lenar – Lama Media.

L – R (rozwiń)

Lady Wolność – Rynek 58 – Grzegorz Łagowski – DBP.
Lappek – Z. Janiszewskiego 8 – Marta Mirynowska – PWr D20.
Lunatyk – św. Mikołaja 61–62 – Marcin Łuczkowski – Kamienica pod Lunatykiem.
Marian (Młynarz Tumski) – Wyspa Słodowa 10 – Marcin Łuczkowski – Hotel Tumski.
Mastertonek (Graham Masterton) – Kiełbaśnicza 20 – Art Hotel.
Matematyk – pl. Grunwaldzki 2 – Beata Zwolańska-Hołod – Instytut Matematyczny UWr.
Miłostróż – św. Jadwigi 1 – Most Tumski.
Miś Mokrej Łapki – Jedności Narodowej 47 – Beata Zwolańska-Hołod – Cafe Równik.
Nadziejnik – W. Stysia 16 – Małgorzata Kucińska – parafia św. Ignacego Loyoli.
Numizmatyk – Więzienna 1/4 – Marlena Zakrzewska – Sklep „U Rysia”.
Obieżysmak – Rynek 48 – Marcin Łuczkowski – Pizza Hut.
Ogrodnik i Kierownik – H. Sienkiewicza 23 – Marcin Łuczkowski – Ogród Botaniczny.
Olimpijczyk – Ścinawska 21 – Beata Zwolańska-Hołod – SP 46.
Ortopeda – Borowska 213 – Beata Zwolańska-Hołod – USK.
Ossolineusz – Zaułek Ossolińskich – Marcin Łuczkowski – ZNiO.
Pacjent i Lekarz – H. Sienkiewicza 37/39 – Tomasz Moczek – Przychodnia „Śródmieście”.
Panoramik – Muzeum Narodowe – nawiązanie do Panoramy Racławickiej.
Papa Het – Solo 11 – James Hetfield we Wrocławiu.
Patrolek – Komenda Wojewódzka Policji – 300. krasnal.
Pracz Odrzański – Bulwar Włostowica – zawody nad Odrą.
Rzeźnik – Stare Jatki – rzemiosło miejskie.

S – Ż (rozwiń)

Saper – Obornicka 108 – Jerzy Maziarz – CSWIiCh.
Serdeczniś – pl. Grunwaldzki 22 – Marcin Łuczkowski – Pasaż Grunwaldzki.
Skryba – Szewska 44–46 – Grzegorz Niemyjski – Salon „Stalówka”.
Solidarek – plac Solidarności 1/3/5 – Beata Zwolańska-Hołod – NSZZ „S”.
Sportuś – Włodkowica 5 – Tomasz Moczek – The Winners Pub.
Stanisław Wolski – Rynek, przy fontannie – Beata Zwolańska-Hołod.
Suvenirek – Rynek 3 – Beata Zwolańska-Hołod – Informacja Turystyczna.
Syzyfki – Świdnicka – Tomasz Moczek – rejon Poczty Polskiej.
Szermierz – plac Uniwersytecki – Tomasz Moczek – przy fontannie „Szermierz”.
Śpiewak Operowy i Tancerka Balerina – Świdnicka 35 – M. Mirynowska, P. Makała – Opera Wrocławska.
Telefonista – gen. J. Hauke-Bosaka 21 – G. Łagowski – Zespół Szkół.
Trąbibrzuch – pl. Grunwaldzki 22 – Marcin Łuczkowski – Pasaż Grunwaldzki.
Turysta – Rynek 14 – Marcin Łuczkowski – CIT.
Uchodźczyni – Józefa Piłsudskiego 105 – Beata Zwolańska-Hołod – Wrocław Główny.
Vertiguś – Oławska 13 – Tomasz Moczek – klub Vertigo.
Weteran – św. Elżbiety 1/2 – Jerzy Maziarz – model kościoła z brajlem.
Wioślarze (sterniczka + 8) – Wybrzeże S. Wyspiańskiego 40 – zespół 10 figur.
Wodziarz – Rynek Ratusz 1 – G. Łagowski – „Pod Fredrą”.
Wroclovki – Sucha 1 – Beata Zwolańska-Hołod – Galeria Wroclavia.
Wykształciuch – Wybrzeże S. Wyspiańskiego 23–25 – Beata Zwolańska-Hołod – PWr C13.
Zajezdniak – Grabiszyńska 184 – Beata Zwolańska-Hołod – Centrum Historii Zajezdnia.
Zikusia – Świdnicka 48 – Grzegorz Łagowski – Ziko Apteka.
Żaczek – Mennicza 21–23 – Tomasz Moczek – SP nr 63.
Życzliwek – Rynek (zach., przy fontannie) – Marcin Łuczkowski – symbol Wrocławia.

Masz pytania lub chcesz dodać nowy wpis do wykazu? Napisz do nas przez stronę Kontakt.

FAQ

Ile jest krasnali we Wrocławiu?

Liczba krasnali we Wrocławiu stale rośnie i nie ma jednej „wiecznie aktualnej” wartości. Warto patrzeć na kamienie milowe: ok. 100 figur osiągnięto w 2008 r., 200 – w 2011 r., 300 – w 2014 r., 400 – w 2016 r., 500 – w 2017 r., a 600 – w 2019 r. Od tego czasu powstają kolejne, a niektóre znikają czasowo z powodu prac remontowych czy incydentów. Dodatkowo pojawiają się realizacje w gminach ościennych i kopie pamiątkowe za granicą, co potęguje wrażenie „rozrastającej się rodziny”. Najrzetelniejsze są inwentaryzacje tworzone lokalnie – przy planowaniu tras traktuj liczby orientacyjnie i aktualizuj je w terenie.

Skąd wzięły się krasnale?

Geneza jest opozycyjna i związana z działaniami Pomarańczowej Alternatywy. Gdy władze PRL zamalowywały hasła opozycyjne, aktywiści – z Waldemarem „Majorem” Fydrychem – zaczęli na plamach malować krasnoludki. Pierwsze dwa powstały w nocy 30/31 sierpnia 1982 r. na Sępolnie i Biskupinie, a w latach 1982–1983 powstało ich ponad tysiąc w sześciu miastach. Potem przyszły głośne happeningi, m.in. „Krasnoludki na Świdnickiej” (1987) i „Rewolucja Krasnoludków” (1988). Po przerwie lat 90. motyw wrócił w formie rzeźb – od 2005 r. kolejne figurki stają się symbolem Wrocławia, już jako element kultury miejskiej, turystyki i edukacji.

Kto projektuje rzeźby?

Rdzeń języka wizualnego dopracował Ścibor Szpak (agencja Wanilia), a pierwsze rzeźby – Szermierz, Rzeźnik, Pracz Odrzański i Syzyfki – wykonał w 2005 r. Tomasz Moczek. W kolejnych latach dołączyli m.in. Marcin Łuczkowski, Beata Zwolańska-Hołod, Marta Mirynowska, Piotr Makała i artyści współpracujący z Wytwórnią Rzeźby. Temat, lokalizacja i opieka nad figurą wynikają zwykle z inicjatywy instytucji, firm lub organizacji społecznych. Część realizacji upamiętnia osoby, inne wspierają akcje dostępnościowe czy edukacyjne – stąd bogactwo stylów i kontekstów, ale przy wspólnej, rozpoznawalnej sylwecie krasnala.

Gdzie znaleźć mapę i aplikację?

Najwygodniej połączyć mapę papierową z aplikacją na Androida. Mapy kupisz w punktach informacji turystycznej i w lokalnych miejscach związanych z krasnalami – to dobry start, bo oprócz współrzędnych znajdziesz tam także krótkie opisy oraz propozycje tras tematycznych. Aplikacje mobilne pomagają wyznaczać kolejność odwiedzin i zapisywać postępy niczym w grze terenowej, co jest świetne dla rodzin z dziećmi. Zacznij od Rynku i okolic Ostrowa Tumskiego, a potem poszerz plan o Plac Grunwaldzki, ZOO i okolice Hali Stulecia. Dobrą praktyką jest pobranie mapy offline i zabranie powerbanku – dzień w mieście mija szybciej niż myślisz.

Czy krasnale są zabezpieczone?

Tak, ale nie istnieje system, który w 100% wyeliminuje ryzyko. Figurki narażone są na intensywny ruch pieszy i zmienne warunki pogodowe, a sporadycznie także na wandalizm lub kradzieże. Gdy dojdzie do incydentu, standardem jest demontaż, czyszczenie i renowacja, po których figura wraca na miejsce – często z dodatkowymi wzmocnieniami lub zmianami montażowymi. Dlatego konkretna lokalizacja może czasem „pustoszeć” na kilka tygodni. W trakcie zwiedzania warto zachować ostrożność: nie siadać na delikatnych elementach, nie wspinać się, nie blokować przejść i zgłaszać zauważone uszkodzenia opiekunom lub odpowiednim służbom miejskim.

Czy mogę ufundować własnego krasnala?

Tak – opiekunami i fundatorami bywają nie tylko instytucje publiczne, lecz także firmy i osoby prywatne. Proces wygląda zwykle tak: powstaje pomysł (temat, przesłanie, miejsce), następnie artysta przygotowuje projekt, po czym – po uzyskaniu zgód właściciela terenu i ustaleniach z miastem – realizowana jest rzeźba i montaż. Dobrze, by figura miała związek z lokalnym kontekstem (historią ulicy, zawodem, działalnością społeczną), dzięki czemu lepiej „wpina się” w tkankę miasta i trasy spacerowe. Jeśli myślisz o takim przedsięwzięciu, przygotuj krótki brief i budżet – wskażemy właściwych twórców oraz pomożemy przejść formalności.